Sławni malarze...

A B C D E F G H I J K L M N O P R S T U V W Y Z Ź Ż
ANGELICO FRA

Guido di Pietro, zw. Il Beato lub Fra Giovanni da Fiesole, błogosławiony (1387-1455), malarz włoski; działał na przełomie gotyku i renesansu; przedstawiciel szkoły florenckiej; malował obrazy rel., gł. sceny z raju i życia Marii oraz anioły, czemu zawdzięcza swe imię; 1407 wstąpił do klasztoru Dominikanów w Fiesole, od 1436 przebywał w klasztorze S. Marco we Florencji (freski w tymże klasztorze i kościele); od 1447 w Rzymie, gdzie na polecenie m.in. papieża Mikołaja V malował freski w kaplicy papieskiej (tzw. Capella Niccolina) i prywatnych apartamentach papieskich w pałacu watykańskim, a także w katedrze w Orvieto; obrazy rel.: Madonna della Stella, Koronacja Matki Boskiej, Madonna ze Świętymi; malarstwo Fra Angelica wniosło nowe humanistyczne treści do tradycyjnych tematów religijnych, cechuje je dekoracyjność (płaskie plamy barwne i złote tła), linearyzm form i symetria kompozycji; jego twórczość była w XIX w. wzorem dla prerafaelitów i nazareńczyków.

Powrót na początek
BELLINI GIOVANNI

zw. Giambellino (ok. 1430-1516), syn Jacopa, malarz włoski; twórca weneckiej szkoły kolorystycznej; kształcił się u ojca i u A. Mantegny; tworzył gł. obrazy ołtarzowe (Opłakiwanie 1470), kompozycje rel. i alegor., portrety (Portret doży Loredan) odznaczające się lirycznym nastrojem (motywy muz.) i walorami koloryst.; znany gł. jako autor licznych przedstawień Madonny; utrwalił typ Madonny tronującej oraz, oparty na zasadzie renes. symetrii, typ Sacra Conversatione (obrazy ołtarzowe w kościołach Dei Frari 1488 i S. Zaccharia 1505 - w Wenecji); wielkie kompozycje Belliniego są malowane na tle krajobrazu, z efektami światła słonecznego i ze znawstwem perspektywy; uczniowie: Tycjan, Giorgione.

BOSCH HIERONYMUS

właściwie Hieronymus van Aeken (Aken) (ok. 1450-1516), wybitny malarz niderlandzki przełomu XV i XVI w.; jeden z najbardziej oryginalnych artystów europejskich. Wiadomości o życiu Boscha są skąpe; pierwsza wzmianka o nim z 1480; pracował w rodzinnym mieście 's-Hertogenbosch. Do wczesnych dzieł Boscha są zaliczane prace o tematyce rel. (Pokłon Trzech Króli, Wesele w Kanie), o spokojnej formie i lirycznym nastroju (Leczenie głupoty ). Zamiłowanie do symbol. ujmowania zjawisk połączone z wybujałą wyobraźnią dały w okresie dojrzałym sztukę wizjonerską, przedstawiającą diaboliczne stwory i wyrafinowane tortury (Ogród rozkoszy). Dzieła późnego okresu twórczości, zaliczane do najgłębszych prac Boscha, cechuje ponowne uspokojenie formy i nastrój filoz. medytacji. Sztuka Boscha wywodziła się z tradycji got. malarstwa rel., podejmując jednak stare tematy artysta interpretował je samodzielnie. W obrazach ilustrujących przysłowia i przypowieści niderl. stworzył prototypy niderl. malarstwa rodzajowego. Był nowatorem w dziedzinie pejzażu, najczęściej fantastycznego, wpłynął na rozwój pejzażu panoramicznego w XVI w. Bosch był moralistą krytykującym ludzkie przywary zgodnie z etyką chrześc. (Statek głupców, Śmierć skąpca ). Miał wielu naśladowców i genialnego kontynuatora, P. Bruegla (st.).

Powrót na początek
BOTTICELLI SANDRO

właściwie Alessandro di Mariano Filipepi (1445-1510), malarz włoski; przedstawiciel renesansowej szkoły florenckiej; malował obrazy religijne, mitologiczne, alegoryczne oraz portrety; dzieła: Alegoria męstwa, Pokłon Trzech Króli, Wiosna (Primavera ); 1481-83 freski w Kaplicy Sykstyńskiej w Rzymie; obrazy mitologiczne: Narodziny Wenus, Wenus i Mars; tondo Madonna del Magnificat; po 1490 pod wpływem kazań Savonaroli obrazy rel. (np. Koronacja Matki Boskiej, Złożenie do grobu) o patetycznym i ekspresyjnym wyrazie; ilustracje do Boskiej Komedii Dantego Alighieri; cechy dzieł Botticellego: chłodny, czysty koloryt, precyzja rysunku i dekor. linearyzm.

CARAVAGGIO

właściwie Michelangelo Merisi da Caravaggio (1573-1610), malarz włoski; jeden z najwybitniejszych twórców wczesnego baroku; kształcił się w Mediolanie; ok. 1590 przybył do Rzymu; zagrożony karą za zabójstwo, 1606 zbiegł z Rzymu; przebywał w Neapolu, na Malcie i Sycylii; ułaskawiony przez papieża, w drodze do Rzymu zmarł na febrę. Początkowo malował tematy rodzajowe i mitol. (Bachus, Chłopiec ugryziony przez jaszczurkę), poświęcając wiele uwagi martwej naturze; 1597-1606 tworzył nowatorskie dzieła o tematyce religijnej, w których wprowadzał realist. przedstawione postaci z ludu i sceny z życia codziennego (obrazy z dziejów św. Mateusza, Nawrócenie św. Pawła, Męczeństwo św. Piotra, Śmierć Marii), o ciemnych tłach, intensywnym kolorycie, kontrastowym światłocieniu, śmiałych skrótach perspektywicznych i dynamicznej kompozycji, osiągając niezwykłe napięcie dram.; w ostatnim okresie twórczości Caravaggio zrezygnował z dynamicznej kompozycji na rzecz ekspresji psychol. (Wskrzeszenie Łazarza, Ścięcie św. Jana); jeden z pierwszych realistów i twórców malarstwa rodzajowego; oddziałał silnie na malarstwo hol., wł., franc. i hiszp. XVIII w.

CÉZANNE PAUL

(1839-1906), malarz franc.; jeden z najwybitniejszych twórców sztuki nowocz.; 1861-64 przebywał w Paryżu, gdzie studiował dzieła dawnych mistrzów w Luwrze oraz uczęszczał do Academie Suisse; zaprzyjaźnił się wówczas z C. Pissarrem i zbliżył do grupy przyszłych impresjonistów; 1888 osiadł w Aix-en-Provence, gdzie przebywał do końca życia. We wczesnym okresie twórczości, oprócz ekspresyjnych i dynamicznych scen figuralnych (pod wpływem Veronese'a, Caravaggia, E. Delacroix i G. Courbeta) jak Kuszenie św. Antoniego (1867-70), Idylla (1870), Cézanne malował martwe natury, nawiązujące do prac E. Maneta (Martwa natura z czarnym zegarem ok. 1870), pejzaże z Estaque i Paryża, studia portretowe, w których zaznacza się właściwe Cézanne'owi współzależne traktowanie bryły i plamy barwnej. Od 1873 tworzył pod wpływem impresjonizmu, co przyniosło oczyszczenie i rozjaśnienie jego palety, wzmożenie wibracji barw i uspokojenie faktury ( Dom powieszonego 1873, Portret V. Chocqueta 1876/77). Odszedł jednak od impresjonizmu w kierunku wyrazistego rysunku, budowania formy kolorem, klas. kompozycji dużych płaszczyzn (pragnął dać impresjonizmowi solidność sztuki muzealnej). Prace z 1876-82 cechuje przejrzystość i równowaga kompozycyjna, budowanie przestrzeni przez nawarstwianie planów i określanie struktury przedmiotów przez geometryzację (Topole, Autoportret 1873-75, martwe natury z jabłkami i paterą). Około 1885 gł. problemem malarskiego widzenia Cézanne'a stało się wydobycie wzajemnego oddziaływania form i kolorów (Błękitny wazon, Autoportret z paletą, Kąpiące się 1883-87). W kilku wersjach tematu Góra Św. Wiktorii usiłował połączyć jednością kompozycji różne punkty widzenia, co doprowadziło do kubizmu. W 1890-95 malował gł. kompozycje figuralne i portrety, dążąc do osiągnięcia pełni formy mal. (kilka wersji Grających w karty ). Po 1895 zaznaczyło się u Cézanne'a dążenie do dram. i dynamicznej syntezy środków wyrazu ( Wielka pinia w Montriant 1895, Kamieniołomy w Bibemus 1898-1900, Portret A. Vollarda 1899). Od 1898 niemal do końca życia pracował także nad Wielkimi kąpiącymi się; opierając się na studium natury, dążył w tym dziele do odnowienia klas. zasad kompozycji. Dopiero w ostatnich latach życia Cézanne'a malarstwo jego znalazło uznanie, a indywidualna wystawa 1895 u A. Vollarda w Paryżu zapoczątkowała wpływ sztuki Cézanne'a na awangardę mal. tych lat. Dzieła i poglądy artystyczne Cézanne'a oddziałały na wiele kierunków artyst. (m.in. kubizm) i sztukę XX w.

CHEŁMOŃSKI JÓZEF

(1849-1914), malarz; studiował w Warszawie u W. Gersona i w Klasie Rysunkowej; 1871-74 przebywał w Monachium, gdzie związał się z pol. kolonią artyst., skupioną wokół J. Brandta i M. Gierymskiego; 1875-87 w Paryżu; po powrocie do Polski osiadł we wsi Kuklówka. Realizm i wrażliwość na piękno rodzimego pejzażu znalazły odbicie w krajobrazach (Żurawie 1870), a żywiołowy temperament i wirtuozeria formy przejawiły się w przedstawieniach pędzących zaprzęgów konnych (Czwórka 1881) i w scenach rodzajowych o tematyce wiejskiej (Sprawa u wójta 1873, Babie lato 1875). Oryginalność i egzotyka obrazów Chełmońskiego zapewniły mu dużą popularność w Paryżu, jednakże liczne zamówienia obniżyły poziom artyst. wykonywanych płócien; odrodzenie jego malarstwa nastąpiło po powrocie do kraju; powstały wówczas nastrojowe, liryczne pejzaże, ożywione niekiedy motywem dzikiego ptactwa (Kuropatwy na śniegu 1891), i sceny podkreślające związek człowieka z naturą (Przed burzą 1896, Bociany 1900).

Powrót na początek
COURBET GUSTAVE

(1819-77), malarz francuski; główny reprezentant realizmu w sztuce europie XIX w. W 1839 przybył do Paryża, gdzie studiował w Académie Suisse, uzupełniając wiedzę samodzielnymi studiami mal. w Luwrze; wczesna twórczość pod wpływem romantyzmu (m.in. wiele autoportretów, Autoportret z czarnym psem 1842). W 1847 podróż do Holandii, kontakty z J.P. Proudhonem, Ch. Baudelaire'em, J. Champfleurym i zbliżenie się do ruchu socjalist. wpłynęły na skrystalizowanie się realist. postawy artystycznej Courbeta, której najpełniejszym wyrazem są kompozycje o tematyce rodzajowej, m.in.: Popołudnie w Ornans (1849), Kamieniarze (1849), Pogrzeb w Ornans (1850), Pracownia malarza (1855), Dziewczęta znad brzegu Sekwany (1856). W czasie Komuny Paryskiej Courbet był przewodn. komisji ochrony dzieł sztuki; obarczony odpowiedzialnością za zburzenie kolumny Vendôme, 1873 wyemigrował do Szwajcarii, gdzie pozostał do końca życia. Oprócz programowo realist. dzieł, o treści uwarunkowanej jego społ. postawą, Courbet malował też pejzaże, zwł. mor. (Fala 1865, Skały w Etrétat 1869) i martwe natury; w tych kameralnych dziełach wydobywał po mistrzowsku lśnienia i przejrzystość barw, odkrywał ich współzależność; poza tym malarstwo jego cechowało swobodne, impastowe traktowanie faktury malarskiej.

DALI SALVADOR

(1904-89), hiszpański malarz, grafik i teoretyk malarstwa. Po studiach w Madrycie (1921-26) udał się do Paryża, gdzie spotkał P. Picassa i A. Bretona - przywódcę ruchu surrealist.; wkrótce stał się czołowym przedstawicielem tego kierunku. Współpracował z L. Bunuelem nad filmami Pies andaluzyjski (1929) i Złoty wiek (1931). Opierając się na teorii psychoanalizy Z. Freuda rozwinął własną metodę twórczą, którą nazwał "paranoiczno-krytyczną"; w celu uzyskania atmosfery niezwykłości i fantastyki wykorzystywał wizje senne, halucynacje i przypadkowe zestawienia realnych przedmiotów, przedstawiając je w sugestywny i naturalistyczny sposób, przez umiejętne łączenie elementów formalnych z wirtuozerią techn., dzięki czemu uzyskiwał efekty plast. graniczące z iluzjonizmem (Miękkie zegary, Trwałość pamięci - oba 1931, Płonąca żyrafa 1935, Przeczucie wojny domowej 1936). W wielu obrazach Dalego są widoczne wpływy innych surrealistów, a także reminiscencje twórczości np. Rafaela, Vermeera van Delft. W 1940-55 przebywał w USA, po powrocie do Hiszpanii związał się z frankistami, tworząc na ich zamówienie kompozycje rel. (Ostatnia wieczerza 1955); zajmował się także grafiką książkową (ilustracje do Don Kichota 1946), plakatem, scenografią. Opublikował autobiografię La vie secrete de Salvador Dali (1942-44) i Dziennik geniusza (1964, wyd. pol. 1993). W 1972 otwarto Muzeum S. Dali w Figueras, jego rodzinnym mieście.

DEGAS

De Gas, EDGAR (1834-1917), francuski malarz pastelista i grafik; studiował w École des Beaux-Arts w Paryżu, następnie podróżował po Włoszech (1860) i USA (1872). Od klasycyzujących kompozycji hist. we wczesnym okresie twórczości, zwrócił się ku tematyce portretowej (Kobieta z chryzantemami 1865); bliski kontakt z impresjonistami (brał udział w ich pierwszych wystawach), wpłynął na ukształtowanie się sztuki Degasa; zajmując się gł. analizą ruchu, wzajemnymi relacjami przestrzennymi w obrazie, dążył do skrystalizowania w przemyślanej kompozycji przelotnych wrażeń, chwilowych gestów i sytuacji. Często stosował technikę pastelu, pozwalającą na szybsze zanotowanie interesującej artystę sytuacji. Prace z tego okresu o tematyce obejmującej kompozycje figuralne z życia wielkomiejskiego (Absynt 1876, Prasowaczki 1884), cykle scen baletowych (Koniec arabeski ok. 1880, Różowe tancerki 1885, Błękitne tancerki 1890), wyścigów konnych (Przed startem 1862, Dżokeje 1881-85) oraz akty kobiece - cechuje mistrzostwo rysunku, śmiałość ujęć i skrótów kompozycyjnych, często wycinkowych, na wzór fotografii, którą Degas interesował się podobnie jak drzeworytem jap.; w swych obrazach, gł. w cyklu baletowym, wykorzystywał też efekty sztucznego światła. Oprócz różnych technik mal. uprawiał rysunek oraz litografię i monotypię, a przy końcu życia, zagrożony ślepotą, rzeźbę w glinie i wosku (figurki koni, tancerek, akty kobiece). Wywarł wpływ m.in. na H. Toulouse-Lautreca, P. Bonnarda i E. Vuillarda.

DELACROIX EUGENE

(1798-1863), malarz francuski; główny przedstawiciel romantyzmu w sztuce europejskiej; uczeń P. Guérina w paryskiej École des Beaux-Arts; studiował dzieła mal. w Luwrze, zwł. P.P. Rubensa i Veronesego. Podróż do W. Brytanii (1825) i zapoznanie się z dziełami J. Constable'a, W. Turnera i R.P. Bonningtona były dopełnieniem studiów Delacroix i pozwoliły mu odkryć wartość koloru oraz dały większą swobodę techniki malarskich, a także rozbudziły zainteresowanie akwarelą; duży wpływ wywarła nań też lektura dzieł Dantego, W. Szekspira, J.W. Goethego, G. Byrona i W. Scotta. Kolejne etapy twórczości Delacroix wyznaczają takie obrazy, jak: Barka Dantego (1822), Masakra na Chios (1824), Śmierć Sardanapala (1827), Wolność wiodąca lud na barykady (1830), w których zostały zawarte zasadnicze elementy programu romantyzmu, zwalczanego przez klasyków, gł. J.A.D. Ingresa i środowisko akademickie. Na miejsce obowiązujących dotąd klasycyst. konwencji mal. wprowadzał bogactwo poet. wyobraźni, patos, dramatyzm, dynamikę kompozycji, swobodną grę barw i światła, świeżość i swobodę materii mal.; odbyta 1832 podróż do Algierii i Maroka dostarczyła Delacroix nowych tematów i wrażeń koloryst.; powstały wówczas m.in. takie obrazy, jak Kobiety algierskie (1834), Szaleńcy z Tangeru (1838), Wesele żydowskie w Maroku (1841), zapoczątkowując modę na orientalizm. Delacroix malował też obrazy o tematyce hist., rel., portrety (Autoportret 1827, Portret Chopina 1838), pejzaże i sceny egzotycznych polowań; był twórcą malowideł ściennych, wykonanych na zamówienie rządu w Paryżu, m.in. w Pałacu Burbońskim (1838- 47), Luwrze (1849-51); zajmował się też litografią (m.in. ilustracje do Fausta Goethego i Hamleta Szekspira). Autor artykułów z dziedziny krytyki artyst., m.in. w "Revue de Deux Mondes"; od 1822 prowadził dziennik (Dzienniki 1893-95, wyd. pol. cz. 1-2 1968), zawierający oprócz informacji biogr. jego wypowiedzi estetyczne. Malarstwo Delacroix wywarło istotny wpływ na sztukę XIX w.

Powrót na początek
DYCK ANTON van

(1599-1641), malarz flamandzki; 1618-20 współpracował z P.P. Rubensem; 1621-27 we Włoszech, gdzie powstały kompozycje hist. i portrety arystokracji wł.; nawiązując do twórczości Tycjana i Rubensa, D. stworzył własną koncepcję portretu reprezentacyjnego (model w całej postaci, w ciemnym stroju, na tle kotary, architektury lub ogrodu); po powrocie do Antwerpii tworzył kompozycje rel., mitol. i portrety mieszczan (Madonna z donatorami ok. 1627-30, Rinaldo i Armida 1629, Autoportret 1630); 1632 przeniósł się do Londynu na dwór Karola I, gdzie najpełniej rozwinął swój talent (Dzieci Karola I 1635); wówczas stworzył typ portretu arystokratycznego - podkreślającego urodę, dystynkcję i elegancję modela (Karol I w stroju myśliwskim 1635); naśladowany głównie w XVIII w.

EYCK van

Bracia, malarze niderlandzcy XV w.: HUBERT(?-1426), twórczość jego nie jest znana, dzieła przypisywane mu są hipotetycznie; JAN(1390?-przed 1441), 1422-24 w służbie Jana Bawarskiego, księcia Holandii; od 1425 malarz nadworny Filipa Dobrego, księcia Burgundii; twórca (lub współtwórca) Ołtarza Baranka Mistycznego (1432 - katedra Św. Bawona, Gandawa); na poliptyku jest napis, którego autentyczność nie jest pewna; głosi on, że dzieło zaczął malować Hubert, a ukończył - Jan; jest on ponadto autorem 10 portretów i obrazów rel., sygnowanych i datowanych, powstałych 1432-39, m.in. Zaślubiny Arnolfinich (1434), Madonna kanonika van der Paele (1436), Portret żony (1439); ponadto przypisuje mu się bezspornie ok. 10 dzieł (w tym 1 rysunek), m.in. Madonnę kanclerza Rolin. Jan jest jednym z twórców malarstwa nowoż., zwł. portretu; realizm szczegółów łączył z nowatorską umiejętnością przedstawiania zamkniętej (wnętrze izby, kościoła) i otwartej (pejzaże w tłach obrazów rel.) przestrzeni (poprzez znakomitą obserwację roli światła); kolorystyka jego obrazów jest bogata i intensywna, uzyskiwana dzięki doskonałości techniki malarstwa olejnego, którego nie był co prawda wynalazcą, jak chciała tradycja, ale ją w sposób zasadniczy udoskonalił.

Powrót na początek
GIOTTO DI BONDONE

(1267?-1337), malarz włoski; przełamał tradycje bizant. i wprowadził realist. trójwymiarowość do malarstwa europejskiego; wg tradycji przekazanej przez Ghibertiego był uczniem Cimabuego; gł. dzieła: freski w Capella degli Scrovegni (kościół S. Maria dell'Arena) w Padwie (ok. 1303-1305) oraz w kaplicach Peruzzich (1310-1313?) i Bardich (1320-1325?) w kościele S. Croce we Florencji; przypisuje mu się także freski w górnym kościele S. Francesco w Asyżu i obrazy tablicowe (najważniejszy Madonna z kościoła Ognissanti, ok. 1303, obecnie w galerii Uffizi we Florencji). Giotto di Bondone stworzył nowy system obrazowania, później zw. giottowskim, którego zasadniczą cechą było komponowanie jednolitej przestrzeni opartej na regule zbiegu linii ku środkowi i wypełnianie tej przestrzeni postaciami i elementami otoczenia w ich pełnym, trójwymiarowym kształcie. Malowidła swoje nasycał humanist. treściami, oddając - z niespotykaną przed nim sugestywnością - gamę ludzkich nastrojów i uczuć. Twórczość malarska Giotta di Bondone, kontynuowana przez jego uczniów i naśladowców, tzw. giottystów, stała się jednym ze źródeł inspiracji sztuki odrodzenia. W 1334 Giotto di Bondone został pierwszym architektem katedry we Florencji i zaprojektował kampanilę, której dolną partię zbudował do 1337.

Powrót na początek
GRECO, EL

Właściwie Dominikos Theotokopulos (1541-1614), malarz hiszp., pochodzenia gr.; jeden z najwybitniejszych przedstawicieli manieryzmu; 1565-70 w Wenecji, gdzie był uczniem Tycjana, uległ też wpływowi Tintoretta i Bassanów; 1570-76 w Rzymie (wpływ Rafaela i Michała Anioła), ok. 1572 w Parmie (wpływ Parmigianina), od 1577 działał w Toledo, malował gł. kompozycje rel. i portrety; wcześnie rozwinął własny indywidualny styl o cechach manierystycznych, przeciwstawiając założeniom renesansu dążenie do uzyskania atmosfery ekstatycznego wizjonerstwa i mistycyzmu rel.; przedstawiał postacie odmaterializowane, o silnie wydłużonych proporcjach i w symbol. gestach; potęgował nastrój i ekspresję obrazów, stosował irracjonalne efekty świetlne i kontrastowe, zaskakujące zestawienia barw o chłodnej tonacji; gł. dzieła: Wniebowzięcie NMP (1577), Sen Filipa II (ok. 1580), Męczeństwo św. Maurycego (1581-84), Odarcie Chrystusa z szat (1582-84), Pogrzeb hrabiego Orgaza (1585), Chrystus na krzyżu (ok. 1590), Zmartwychwstanie (1592-94), Portret kardynała F. Nino de Guevára (1596-98), Zesłanie Ducha Świętego (1604-14), Zwiastowanie (1605-12), Scena z Apokalipsy (1610-14), Widok Toledo (1610-14); pierwszy wprowadził do hiszp. malarstwa pejzaż jako samodzielny temat; nowatorstwo środków malarskich El Greco zostało docenione dopiero w końcu XIX i w XX w., dostrzeżono w nim jednego z prekursorów ekspresjonizmu.

KOSSAK JULIUSZ

(1824-99), ojciec Wojciecha, malarz; znakomity akwarelista, piewca stanu szlacheckiego; podróżując po Wołyniu, Podolu i Ukrainie malował stadniny, polowania i podobizny koni; 1853-56 przebywał w Warszawie, od 1856 w Paryżu; 1861 wrócił do kraju, 1862-68 kier. artyst. "Tygodnika Ilustrowanego"; 1867-68 w Monachium i Paryżu, od 1869 w Krakowie; 1872-73 w Monachium pracował z J. Brandtem; od 1872 czł. AU; malował sceny batalistyczne, hist.- rodzajowe, rodzajowe oraz jeźdźców w ujęciu portretowym; gł. tematem jego prac był koń; gł. dzieła: Mohort prezentujący stadninę (1858), Wyjazd na polowanie (1876), Odsiecz Smoleńska (1879), ilustracje m.in. do poematów W. Pola i Trylogii H. Sienkiewicza; cykle z historii poszczególnych rodzin (np. Fredrów, Gniewoszów).

Powrót na początek
LEONARDO DA VINCI

(1452-1519), włoski malarz i teoretyk sztuki, rzeźbiarz, architekt, uczony i myśliciel epoki renesansu; wszechstronny i genialny artysta. Od 1466 uczeń A. del Verrocchio we Florencji, gdzie został 1472 czł. cechu malarzy; 1482 lub 1483-1499 działał w Mediolanie na dworze L. Sforzy, zw. il Moro, 1500-06 we Florencji, 1506-13 ponownie w Mediolanie, 1513-16 w Rzymie pod opieką G. Medici, brata papieża Leona X; 1516 wyjechał do Francji zaproszony przez Franciszka I, zmarł w Amboise. Już w warsztacie Verrocchia (ok. 1476) namalował anioła w Chrzcie Chrystusa tego artysty. Samodzielne dzieła Leonarda da Vinci z pierwszego okresu florenckiego: Pokłon Trzech Króli, Św. Hieronim (oba nie ukończone) i Zwiastowanie, studia do Madonny z kotkiem; z okresu pobytu na dworze mediolańskim: portret Cecylii Gallerani - Dama z gronostajem (1483-85 - Muzeum Czartoryskich, Kraków), Madonna w grocie skalnej (1483), malowidło ścienne Ostatnia Wieczerza (1495-98) w refektarzu klasztoru przy kościele S. Maria delle Grazie w Mediolanie oraz model brązowego pomnika konnego F. Sforzy i projekty arch. (model kopuły katedry, plany pałacu); z drugim okresem florenckim wiąże się praca nad kartonem do obrazu Św. Anna Samotrzecia, nad kartonem i malowidłem ściennym Bitwa pod Anghiari dla Palazzo Vecchio we Florencji 1503-05 (obydwa nie zachowane) i nad portretem Mony Lisy (ok. 1503-1506); w drugim okresie mediolańskim powstały obrazy: Św. Jan Chrzciciel, Bachus, znana z kopii Leda z łabędziem i Św. Anna Samotrzecia oraz rysunkowy autoportret; Leonardo da Vinci jako malarza interesował gł. naturalny wygląd rzeczy, ruch, ekspresja (studia twarzy), światłocień (sfumato), perspektywa linearna, barwna i powietrzna; w jego twórczości doniosłą rolę odgrywał rysunek, służący do ustalenia poszczególnych etapów pracy artyst., której ostateczny cel był pozaartyst., badawczy; gdy wynik badań nauk. zarysował się dostatecznie, dzieło sztuki zazwyczaj przestawało go interesować (stąd tak częste niewykańczanie obrazów). W czasie pierwszego pobytu w Mediolanie Leonardo da Vinci podjął systematyczne studia w dziedzinie anatomii, botaniki, matematyki, optyki i mechaniki; powstały wówczas gł. części traktatu o malarstwie, architekturze i anatomii, optyce i mechanice; w drugim okresie florenckim kontynuował prace nauk. i zbierał materiały do traktatu o pierwotnych siłach natury, obejmującego całą kosmologię; jego zainteresowania nauk. wiązały się ze sztuką bądź z pracami techn. i były wyrazem pasji poznawczej. Leonardo da Vinci opracował projekty licznych wynalazków (często związanych z prowadzonymi przez niego badaniami nauk.), znacznie wyprzedzających jego epokę: śmigłowca, spadochronu, opancerzonych pojazdów bojowych, łodzi podwodnej, maszyn włók., prasy dźwigniowej, walcarki, tokarki kołowej, szlifierki, zaworów, pomp; wynalazki Leonarda da Vinci nie wywarły jednak większego wpływu na rozwój techniki, gdyż uzyskanych rezultatów autor nigdy nie publikował; do nielicznych zrealizowanych projektów należały projekty dźwigów. Po śmierci Leonarda da Vinci jego uczeń i przyjaciel, F. Melzi, zebrał prace Leonarda da Vinci w 19 księgach (notatki, szkice, projekty i korespondencja); w pismach Leonarda da Vinci znalazł wyraz pogląd o jedności nauki i sztuki. W Traktacie o malarstwie (pośmiertnie zestawiony z notatek, wyd. 1651, przekład pol. M. Rzepińska 1961) rozwinął wiele specjalnych problemów mal. (zagadnienia światła i cienia, koloru, perspektywy powietrznej i barwnej).

Powrót na początek
MICHAŁ ANIOŁ

właśc. Michelangelo Buonarroti (1475-1564), wł. rzeźbiarz, malarz, architekt i poeta; jeden z najznakomitszych artystów epoki renesansu; nauki początkowe we Florencji u D. Ghirlandaia (1488), potem w pracowni rzeźb. Bertolda di Giovanii, kustosza rzeźb antycznych w Ogrodach Medycejskich Św. Marka; 1490-92 na dworze L. Medici, zw. Il Magnifico (Wawrzyniec Wspaniały), gdzie zetknął się ze środowiskiem humanistów Akad. Platońskiej; 1494- 95 w Bolonii (rzeźby w kościele S. Domenico), kilkakrotnie we Florencji (1501-05, 1517-34) oraz w Rzymie (1496-1501, 1505-17, od 1534 do śmierci). Już we wczesnych pracach objawiła się jego wielka indywidualność, zaznaczyły się też wpływy antyku i Donatella ( Madonna przy schodach, Walka centaurów z Lapitami - obie płaskorzeźby 1490-92, Bachus 1497-1501, Madonna z Brugii po 1501). Najsłynniejsze rzeźby Michała Anioła odznaczają się - charakterystycznymi także dla dzieł mal. - cechami określanymi przez współcz. jako divinita ['boskość'] ( Pieta Watykańska w Bazylice Św. Piotra w Rzymie 1498-1500) i terribilita ['ogromna siła dramatyczna'] Dawid - posąg, niegdyś przed Palazzo Vecchio, dziś w Akad. Sztuk Pięknych we Florencji 1501-04, Mojżesz 1513-16, Rachel i Lea 1542, te ostatnie z nie wykończonego, a realizowanego 1505-42 nagrobka papieża Juliusza II ustawionego ostatecznie w kościele S. Pietro in Vincoli w Rzymie); nagrobki synów: Giuliana ks. Nemours i Lorenza II, ks. Urbino z rzeźbami Dnia, Nocy, Poranka i Zmierzchu (w Nowej Zakrystii w kościele S. Lorenzo we Florencji 1520-35); kilka rzeźb o temacie Pieta (najsłynniejsza tzw. Rondanini, ostatnie nie dokończone dzieło, obecnie w Castello Sforzesco w Mediolanie 1564). Główne dzieła mal.: obraz Święta Rodzina (1503), freski o tematyce bibl. (m.in. Prorocy i Sybille) na sklepieniu Kaplicy Sykstyńskiej (1508-12), tamże na ścianie ołtarzowej Sąd Ostateczny (1536-41). Główne prace arch.-urb.: przedsionek Biblioteki Laurenziana we Florencji (1524-34), projekt urb. rozwiązania Placu Kapitolińskiego w Rzymie (1536), rozbudowa pałacu Farnese (1546), kontynuacja budowy Bazyliki Św. Piotra (projekt kopuły z 1547 zrealizowany pośmiertnie), kościół S. Maria degli Angeli w termach Dioklecjana (1561). Twórczość Michała Anioła wyrasta ponad konwencje mu współcz., a cechujące ją monumentalizm, ekspresja i niepokój zapowiadają barok. Utwory poetyckie Michała Anioła powstały w większości pod koniec życia artysty; pierwsze poprawne wyd. Poezji pochodzi z 1861, wcześniejsze z 1623 (przekład pol. L. Staffa 1922).

Powrót na początek
PICASSO PABLO

właśc. Picasso Ruiz Blasco (1881-1973), malarz hiszp.; studiował w Barcelonie i Madrycie; 1900-1902 kilkakrotnie przebywał we Francji, gdzie 1904 osiadł na stałe. Wcześnie osiągnął dojrzałość warsztatową, z łatwością adaptując aktualne tendencje artyst., ok. 1901 wykształcił cechy stylu (tzw. okres błękitny). Od 1905 zmienił kolorystykę i tematykę obrazów (okres różowy). W dalszej ewolucji pod wpływem rzeźby murzyńskiej i iberyjskiej doszedł do znacznej deformacji bryły i przestrzeni (Panny z Awinionu 1907). Od 1909 współpracował ściśle z G. Braque'em. W tzw. analit. fazie kubizmu obaj artyści wypracowali koncepcję strukturalnego rozłożenia przedmiotu i umownej przestrzeni będącą zanegowaniem tradycyjnego perspektywicznego ujmowania przestrzeni i bryły. W kolejnej, tzw. syntet. fazie kubizmu Picasso sięgnął po niemal. tworzywa, komponując z nich kolaże i obrazy-reliefy. W tę linię poszukiwań wplótł się cykl kompozycji realist. i klasycyzujących, zainspirowanych pobytem we Włoszech, gdzie Picasso współpracował z J. Cocteau nad wystawieniem Parad przez balet S.P. Diagilewa. W latach 20., nie biorąc udziału w ruchu surrealist., Picasso adaptował i przekształcał niektóre jego propozycje. Najważniejsze dzieła z lat 30. to cykle Minotauromachia, Sny i kłamstwa generała Franco oraz obraz Guernica, przeznaczony do pawilonu hiszp. na Wystawie Świat. w Paryżu (1937). Po II wojnie światowej Picasso wstąpił do Komunist. Partii Francji i okresowo zaangażował się w działalność publ. (udział w Kongresie Obrońców Pokoju we Wrocławiu, 1948). Powojenna twórczość Picassa nie podlegała już gwałtowniejszym przemianom. Przez całe życie niezwykle wszechstronny i płodny, Picasso tworzył w wielu technikach i gatunkach sztuki (rzeźba, grafika, ilustratorstwo, ceramika). Próbował też sił w literaturze. Dzieła Picassa łączą śmiałość nowatorskich poczynań z przywiązaniem do śródziemnomor. tradycji sztuki figuratywnej. Pozostają też w żywym dialogu z dokonaniami wielkich mistrzów malarstwa europejskiego. Wyznaczając drogi rozwoju XX-wiecznej sztuki, nie dają się sprowadzić do żadnego prądu czy kierunku, pozostają poza gł. nurtami artystycznymi. Oddziałały na kilka pokoleń artystów.

Powrót na początek
RAFAEL

właśc. Raffaelo Santi (1483-1520), wł. malarz i architekt; jeden z najwybitniejszych artystów dojrzałego renesansu; uczeń m.in. Perugina; 1500-04 kompozycje rel. (seria Madonn), portrety księcia Urbino; 1504-08 we Florencji, gdzie zetknął się z dziełami Leonarda da Vinci i Michała Anioła; 1509-20 w Rzymie, w służbie papieży Juliusza II i Leona X; 1515 mianowany konserwatorem staroż. zabytków Rzymu; 1514-20 kier. budowy Bazyliki Św. Piotra. Projektował m.in. w Rzymie: kościół S. Eligio degli Orefici (od 1509), kaplicę Chigi przy kościele S. Maria del Popolo (od 1512), willę Madama (1516) oraz we Florencji pałac Pandolfini (od 1518). Główne dzieła mal.: freski w apartamentach papieskich (stanzach) w pałacu watykańskim - Stanza della Segnatura (1509-11, m.in. Szkoła Ateńska), Stanza d'Eliodoro (1511-14, m.in. Wypędzenie Heliodora ze świątyni); freski w willi Farnesina (Triumf Galatei 1514), w Loggiach Watykańskich (1517-19, wraz z G. Romano i G. da Udine), gdzie wprowadził typ ornamentyki zw. groteską; liczne obrazy sztalugowe o tematyce rel. (Zaślubiny Marii - Sposalizio 1504, Złożenie do grobu 1507); słynne obrazy Madonny, w których dążył do stworzenia idealnego typu postaci kobiecej (Madonna del Granduca ok. 1505, Madonna Sykstyńska ok. 1513, Madonna della Sedia 1516), oraz portrety (La Fornarina 1515, Baldassare Castiglione 1516, Leon X z kardynałami Giulio Medici i Luigi Rossi ok. 1518); 1515-16 kartony do arrasów (Dzieje Apostolskie ) dla Kaplicy Sykstyńskiej. Rafael stworzył styl pełenharmonii, spokoju, powagi i klas. piękna; jego dzieła cechuje doskonałość formy i kompozycji; w późnych pracach (m.in. Przemienienie na Górze Tabor) wprowadził ujęcia już manierystyczne, które rozwiną jego uczniowie (np. G. Romano); twórczość Rafaela wywarła ogromny wpływ na sztukę eur., stając się też jedną z podstaw akademizmu.

REMBRANDT

właśc. Rembrandt Harmenszoon van Rijn (1606–69), hol. malarz, rysownik i grafik; uczeń I. van Swanenburgha w Lejdzie i P. Lastmana w Amsterdamie. W 1625–31 prowadził wspólny warsztat z J. Lievensem w Lejdzie, specjalizując się w malowaniu obrazów rel. i mitol. oraz portretów; na przeł. 1631 i 1632 przeniósł się do Amsterdamu, gdzie zyskał wielką renomę jako portrecista, osiągając status najwybitniejszego malarza hol. tego okresu. Otrzymywał prestiżowe zlecenia dworu książąt orańskich (m.in. cykl obrazów pasyjnych 1633–39) i instytucji miejskich ( Wymarsz strzelców 1642 na zamówienie kompanii milicji miejskiej). Przyjaźnił się z wybitnymi humanistami (np. C. Huygensem) i z patrycjuszami amsterdamskimi; będąc kalwinem, utrzymywał bliskie kontakty z ludźmi innych wyznań (katolikami, Żydami). W wyniku nieumiejętnego prowadzenia interesów swej pracowni był zmuszony 1656 do ogłoszenia bankructwa; gospodarowanie działalnością warsztatu przejęli konkubina Rembrandta, Hendrickje Stoffels, i jego syn Tytus; mimo trudności finansowych, Rembrandt pozostał wysoko cenionym artystą, czego wyrazem były prestiżowe zlecenia, np. rady miejskiej na wielki obraz do dekoracji nowo zbud. ratusza — Sprzysiężenie Claudiusa Civilisa (1661). Pod koniec życia Rembrandt doświadczył dramatów rodzinnych: 1663 zmarła Hendrickje, 1668 — Tytus; sam podupadł na zdrowiu, pozostał jednak czynny zawodowo do samej śmierci. Najwcześniejsze prace Rembrandta (1625–28) wykazują wpływ stylu Lastmana; są to wielofiguralne kompozycje, ujęte z patetycznym, dramat. rozmachem, malowane gęstą farbą z użyciem grubych impastów i ostrej kolorystyki ( Ukamienowanie św. Stefana, Balaam i oślica, Koncert, Tobiasz i Anna, Dawid z głową Goliata przed Saulem). Wiele obrazów Rembrandta z 1627–31 jest wynikiem rywalizacji z ujęciami Lievensa (Samson i Dalila, Wskrzeszenie Łazarza i in.). Lievensowi zawdzięcza Rembrandt fascynację światłocieniowym stylem caravaggionistów utrechckich (Przypowieść o bogaczu 1627). W 1629–31 Rembrandt ograniczył jaskrawą kolorystykę na rzecz stonowanej, niemal monochromatycznej, złożonej z odcieni brun., żółcieni, ziemistych zieleni; światło stało się intensywne i skupione, podkreślane lśnieniem złotych tonów ( Judasz zwracający srebrniki, Malarz w pracowni, Jeremiasz opłakujący zniszczenie Jerozolimy). W okresie lejdejskim powstały pierwsze autoportrety (Autoportret z zacienioną twarzą i in.), otwierające długi cykl kontynuowany przez Rembrandta do końca życia. Po przeniesieniu się do Amsterdamu Rembrandt zasłynął z portretów; oddawał w nich żywość rysów i charakterów postaci i z wirtuozerią ukazywał szczegóły stroju. Wielkim sukcesem stała się Lekcja anatomii doktora Tulpa (1632), w której przełamał tradycję schematycznego zestawienia wizerunków obok siebie — na rzecz przedstawienia postaci w akcji: wykładowca prezentuje funkcjonowanie mięśni palców ludzkich słuchaczom, których uwaga i żywe reakcje skupiają się na rozciętej ręce zwłok leżących na stole i podniesionej dłoni Tulpa; także do innych portretów wprowadził ruch i akcję (Portret kaznodziei Cornelisa Anslo 1641). W obrazach bibl. i mitol. z 1633–42 wzmógł barok. dynamizm kompozycji i światłocienia (Ofiara Abrahama, Danae, Uczta Baltazara, cykl Pasja Chrystusa, Oślepienie Samsona). Podobna dynamiczność kompozycji i dramatyzm nastroju cechuje pejzaże z 1638–40 (Krajobraz z miłosiernym Samarytaninem 1638). Kulminacją artyst. poszukiwań Rembrandta z tego okresu jest Wymarsz strzelców (Portret kompanii kapitana F. Banninga Cocqa, tzw. Straż nocna 1642) — zakomponowany nie wg tradycji zestawienia stat. wizerunków, lecz jako tłumna, gwarna, ruchliwa scena uroczystego pochodu oficerów i żołnierzy; obraz gloryfikuje obywatelski system rządów Amsterdamu i rolę milicji miejskiej w ochronie dobrobytu i porządku. W 1642–50 Rembrandt stłumił dynamikę, skłaniając się ku intymnemu nastrojowi i bardziej wyważonej kompozycji; wykorzystywał walory światła (bardziej rozproszonego, a nie jak dawniej skupionego) i barw, coraz bardziej monochromatycznych, głębokich i nasyconych, z dominacją czerwieni, tonów brun. i żółcieni ( Św. Rodzina, Wieczerza w Emmaus). W 1650–60 posługiwał się coraz bardziej swobodną techniką mal.: kładł farbę grubo, zamaszyście, chropawymi plamami, rezygnując z precyzowania detali ( Portret Jana Sixa, Betsabe, Hendrickje w kąpieli, Józef i żona Putyfara, Jakub błogosławiący synów Józefa, portrety Tytusa). W późnych obrazach z 1660–69 Rembrandt doprowadził tę technikę do wirtuozerskiej swobody i ekspresji, stosując szorstkie, brutalne plamy barwne, jarzące się światłem ( Mojżesz z tablicami przykazań, Sprzysiężenie Claudiusa Civilisa, Homer, Izaak i Rebeka — tzw. Żydowska narzeczona, Powrót syna marnotrawnego, autoportrety). Rembrandt. był także cenionym rysownikiem i grafikiem. Jego styl, podobnie jak w malarstwie, rozwijał się tu: od ujęć dramat. i patetycznych w rycinach z 1629–40 (Wskrzeszenie Łazarza, Zwiastowanie pasterzom), przez nadal monumentalne i pełne patosu, ale już bardziej wyważone kompozycje z 1641–60 ( Trzy drzewa, Triumf Mardocheusza), ku kompozycjom spokojnym i nastrojowym z 1650–69 (Jan Six czytający przy oknie, Faust, Wieczerza w Emmaus, Ecce Homo). Rembrandt wykorzystywał techniki akwaforty, akwatinty i suchej igły dla stworzenia afektu malarskości, bogatego światłocienia i miękkości modelunku. Rembrandt prowadził w Lejdzie, a potem w Amsterdamie wielki warsztat, w którym wykształcił wielu wybitnych malarzy (m.in.: C. Fabritius, W. Drost, G. Dou).

Powrót na początek
RUBENS PETER PAUL

(1577–1640), malarz flam.; jeden z najwybitniejszych twórców epoki baroku. Od 1589 przebywał w Antwerpii, gdzie był uczniem T. Verhaechta, A. van Noorta i O. van Veena; 1600 wyjechał do Włoch i wstąpił na służbę do księcia Mantui, V. Gonzagi; przebywał w Wenecji, Mantui, Florencji, Rzymie, Genui; 1603–04 był z misją dyplomatyczną na dworze hiszp., 1606–08 znów we Włoszech; zapoznał się w tym czasie ze sztuką antyczną, dziełami Rafaela, Tycjana, P. Veronesego, Carraccich, Michała Anioła i Caravaggia; 1608 powrócił do Antwerpii, został malarzem nadwornym arcyks. Alberta i infantki Izabeli; 1609 poślubił Izabelę Brandt, a po jej śmierci Helenę Fourment (stała się jego ulubioną modelką); zał. wielką pracownię mal., w której powstało ponad 2000 obrazów; uczniami i współpracownikami Rubensa byli: J. Jordaens, A. van Dyck, F. Snyders, J. Brueghel, zw. Aksamitnym. R jeździł w misjach dyplomatycznych na dwory w Holandii, Anglii i Hiszpanii. W jego twórczości dominowała tematyka rel. (m.in. tryptyki: Podniesienie krzyża 1610–11, Zdjęcie z krzyża 1611–14; obrazy — Sąd Ostateczny ok. 1615–16, Pokłon Trzech Króli 1624, wielokrotne przedstawienia Marii i świętych, często łączące nastrój rel. przeżycia ze świeckim przepychem i rodzajowością) i mitol. (gł. wątki heroiczne Bitwa Amazonek ok. 1615, poet. i nacechowane radością życia Pijany Sylen 1618, Święto Wenus ok. 1630–1631); często ukazywał piękno nagiego ciała (Sąd Parysa, Trzy gracje — kilka wersji). Jednym z ważniejszych dzieł Rubensa jest hist.- alegor. cykl malowideł dekor. do Pałacu Luksemburskiego w Paryżu (ob. w Luwrze), przedstawiający życie Marii Medycejskiej (1622–25); Rubens tworzył też portrety reprezentacyjne, zwł. męskie, oraz portrety kobiece (m.in. drugiej żony), sceny z polowań, a pod koniec życia nastrojowe krajobrazy o bogatym kolorycie (Pejzaż z tęczą ok. 1636) i sceny rodzajowe (Kiermasz); pozostawił wiele znakomitych rysunków; projektował tapiserie i karty tytułowe książek wyd. w Antwerpii. Twórczość Rubensa w pełni wyraża idee baroku — cechuje ją dynamika, żywiołowość, swoboda kompozycji, zamiłowanie do bogactwa i okazałości, znakomite wyczucie barwy. Rubens wywarł wpływ na wielu malarzy XVII w. (jego kompozycje były powielane przez grafikę), na malarzy ang. i franc. XVIII w. oraz na romantyków. Jego malarstwo było przedmiotem akademickiego sporu zwolenników Rubensa i N. Poussina. Rubens malował portrety króla Zygmunta III Wazy i królewicza Władysława, późniejszego króla Władysława IV Wazy i in.

Powrót na początek
TYCJAN

właśc. Tiziano Vecellio (ok. 1485 lub 1488-1576), malarz wł.; jeden z najwybitniejszych artystów renesansu, czołowy przedstawiciel koloryzmu weneckiego; uczeń G. Belliniego i Giorgiona; 1533 mianowany w Bolonii przez Karola V malarzem nadwornym; 1545-46 w Rzymie, 1548 i 1550-51 w Augsburgu na dworze cesarskim; we wczesnych dziełach Tycjana (Miłość niebiańska i miłość ziemska ok. 1515) jest widoczny wpływ malarstwa Giorgiona, którego obraz Śpiąca Wenus - ukończył; następnie wykształcił własny styl, pełen rozmachu i spontaniczności, o nasyconym kolorycie, bogatym światłocieniu i wielkiej swobodzie pędzla; zakres tematyczny sztuki Tycjana był bardzo rozległy, malował obrazy rel. o różnym charakterze i przeznaczeniu (Grosz czynszowy ok. 1517, Assunta 1516, Madonna rodziny Pesaro ok. 1526, Prezentacja Marii w świątyni 1534-38), liczne przedstawienia mitol., tzw. poezje, pełne cielesnego wdzięku i nieskrępowanej zmysłowości ( Bachanalia 1519, Bachus i Ariadna 1522), portrety o znakomitej psych. charakterystyce modela ( Pietro Aretino 1545, Karol V 1548), wreszcie sceny hist. i alegoryczne. Późne dzieła o stłumionych barwach, szorstkiej fakturze, pozorach nieukończenia cechuje głębia rel. przeżycia (Cierniem koronowanie ok. 1570, Pieta ok. 1576). Za życia cieszył się wielką sławą, przyjaźnią wybitnych humanistów i możnych mecenasów, mając licznych uczniów Tycjana oddziałał na wiele pokoleń późniejszych malarzy, zwł. w XVII i XIX w.

Powrót na początek
VELÁZQUEZ DIEGO

właśc. D. Rodriguez de Silva y Velázquez (1599-1660), malarz hiszp. okresu baroku; jeden z najwybitniejszych artystów hiszp. i kolorystów w dziejach malarstwa; znakomity portrecista; w Sewilli, gdzie przebywał do 1623, uczył się u E. Pacheco (1610-16); 1623-60 nadworny malarz Filipa IV; w czasie podróży do Włoch (1629-31 i 1649- 51) poznał arcydzieła malarstwa wł. i północnoeur.; wczesne dzieła V., o tematyce rel. i rodzajowej, ciemnej kolorystyce, silnych kontrastach światłocienia, odznaczają się ujęciem realist. (Chrystus w domu Marty i Marii ok. 1619-1620); po osiedleniu się w Madrycie tworzył dzieła o tematyce mitol. (Triumf Bachusa 1628, Kuźnia Wulkana 1630) oraz liczne portrety dworskie (Filipa IV, infantów, infantek, błaznów i karłów); wprowadził do malarstwa hiszp. typ portretu konnego na tle pejzażu (Portret konny infanta Baltazara Carlosa 1634-35); podejmował tematykę współcz. - Poddanie Bredy (Las Lanzas 1635); po drugiej podróży wł. (portret Innocentego X 1650, Villa Medici 1650-51, Wenus ze zwierciadłem 1650-51) powstała mistrzowska seria portretów infantek (obecnie w Wiedniu i Madrycie) z Pannami dworskimi (Las Meninas) na czele (1656 Madryt, Prado) - ukoronowanie twórczości V.; technika mal. subtelna, niemal impresjonist., świadczy o najwyższym mistrzostwie pędzla. Malarstwo Velázquza wywarło ogromny wpływ na kształtowanie się nowego smaku artyst., a szczególnie na malarstwo XIX w., zwł. franc. impresjonistów.

Wszystkie informacje pochodzą z Encyklopedii Multimedialnej PWN - SZTUKA 1999 Powrót